De geodetische referentiestelsels van Nederland
Definitie en vastlegging van ETRS89, RD en NAP en hun onderlinge relaties
Arnoud de Bruijne, Joop van Buren, Anton Kösters, Hans van der Marel
Nederlandse Commissie voor Geodesie 43, Delft, 2005. 132 pagina's.
ISBN-13: 978 90 6132 291 7. ISBN-10: 90 6132 291 X. € 8,50
Samenvatting
Voor een goede bepaling van ligging en hoogte wordt gebruik gemaakt van
eenduidige en homogene geodetische referentiestelsels. In Nederland zijn dit
de stelsels van de Rijksdriehoeksmeting (RD) voor de ligging en het Normaal
Amsterdams Peil (NAP) voor de hoogte. Traditioneel wordt het RD beheerd door
het Kadaster en het NAP door Rijkswaterstaat.
Ten gevolge van de opkomst van satellietplaatsbepaling hebben er ingrijpende
veranderingen plaatsgevonden aan deze geodetische referentiestelsels. Een
landmeter kan met gebruikmaking van GPS (Global Positioning System) met
hetzelfde instrument op hetzelfde moment zowel ligging als hoogte meten.
Hiertoe wordt van één driedimensionaal geodetisch referentiestelsel gebruik
gemaakt, te weten het European Terrestrial Reference System (ETRS89), dat in
Nederland gezamenlijk wordt bijgehouden door het Kadaster en
Rijkswaterstaat.
Voor het praktisch gebruik van GPS als meettechniek is de definitie van het
RD-stelsel gekoppeld aan ETRS89. Het gebruik van GPS bracht echter
vervormingen van het RD-stelsel aan het licht, die gemodelleerd worden in de
transformatie RDNAPTRANSTM2004. Verder is de geoïde cruciaal geworden door
de inzet van GPS bij hoogtebepaling ten opzichte van NAP. Door verticale
bodembeweging wordt de ruggengraat van het NAP verstoord en is grootschalige
bijstelling van de hoogtes van ondergrondse merken – en daarom ook van
peilmerken – nodig gebleken. Sinds 2005 gelden dan ook nieuwe NAP-hoogtes en
al sinds 2000 geldt een nieuwe definitie van het RD-stelsel, opnieuw
aangepast in 2004.
Twee subcommissies van de NCG hebben zich de laatste jaren uitvoerig bezig
gehouden met de herzieningen. Deze publicatie vormt de vastlegging van
ETRS89, RD en NAP en hun onderlinge relaties. Naast een beschrijving van de
historie van de referentiestelsels en de wijze van bijhouding ervan (met
onder meer het AGRS.NL als basis van de geometrische infrastructuur van
Nederland), wordt de status van de stelsels per 1 januari 2005 beschreven.
Dit omvat de realisatie van ETRS89 via het AGRS.NL, de herziening en de
nieuwe definitie van het RD-stelsel in 2004 en de nieuwe NAP-publicatie in
2005. De onderlinge relaties tussen de stelsels worden beschreven door de
vernieuwde transformatie RDNAPTRANSTM2004, waarvan het nieuwe geoïdemodel
NLGEO2004 en een model voor de vervormingen van het RD-stelsel deel
uitmaken.
Tenslotte wordt aandacht besteed aan toekomstige bijhoudingen van ETRS89, RD
en NAP. De continuïteit van de koppeling tussen enerzijds de traditionele
stelsels en anderzijds de driedimensionale stelsels is van groot belang en
ETRS89 zal die rol blijven vervullen. Het GPS-kernnet en de
AGRS.NL-referentiestations zullen steeds meer de centrale rol in de
bijhouding van het RD-stelsel gaan vormen. Bijhouding van het NAP blijft
nodig, maar de primaire hoogtes zullen de komende decennia niet herzien
hoeven te worden. Daarmee is de goede kwaliteit van de geodetische
referentiestelsels voor het praktisch gebruik gegarandeerd.
Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting
1. Inleiding
2. Historische achtergronden
3. De status van de referentiestelsels per 1-1-2005
4. Toekomstige bijhoudingen
5. Referenties
6. Bijlagen
Summary
Unambiguous and homogeneous geodetic reference frames are essential to
the proper determination of locations and heights. The reference frames used
in the Netherlands are the Rijksdriehoekmeting (RD) for locations and the
Normaal Amsterdamse Peil (NAP) for heights. The RD has traditionally been
managed by the Kadaster; the NAP by Rijkswaterstaat.
The emergence of satellite positioning has resulted in drastic changes to
these geodetic reference frames. A surveyor is now offered one instrument,
GPS (the Global Positioning System), capable of the simultaneous
determination of locations and heights. This is possible by virtue of one
three-dimensional geodetic reference system – the European Terrestrial
Reference System (ETRS89) – which in the Netherlands is maintained in a
collaborative arrangement between the Kadaster and Rijkswaterstaat.
GPS has been advanced as a practical measurement technique by linking the
definition of the RD grid to ETRS89. Nevertheless the introduction of GPS
also revealed distortions in the RD grid, which are modelled in the
RDNAPTRANSTM2004 transformation. Furthermore, the use of the geoid model has
become essential to the use of GPS in determining the height in comparison
to NAP. Subsidence that has disrupted the backbone of the NAP gave cause to
the need for a large-scale adjustment of the heights of the underground
benchmarks and, in so doing, of the grid. Consequently new NAP heights have
been introduced at the beginning of 2005; a new definition of the RD grid
that had already been introduced in 2000 was once again modified in 2004.
During the past few years two NCG subcommissions have devoted a great deal
of time to these modifications. This publication lays down ETRS89, the RD
and the NAP, together with their mutual relationships. In addition to
reviewing the history of the reference frames and the manner in which they
are maintained (including, for example, the use of AGRS.NL as the basis for
the Dutch geometric infrastructure), the publication also discusses the
status of the frames as at 1 January 2005. This encompasses the realisation
of ETRS89 via AGRS.NL, the revision and new definition of the RD grid in
2004, and the new NAP publication in 2005. The publication also describes
the mutual relationships between the frames in the modernized
RDNAPTRANSTM2004 transformation consisting of the new NLGEO2004 geoid model
and a model for the distortions of the RD grid.
In conclusion, the publication also devotes attention to the future
maintenance of the ETRS89, RD and NAP. The continuity of the link between
the traditional frames and the three-dimensional frames is of great
importance, and ETRS89 will continue to fulfil this linking role. The GPS
base network and AGRS.NL reference stations will increasingly assume the
leading role in the maintenance of the RD frame. The maintenance of the NAP
will continue to be necessary, although during the coming decades the the
primary heights will not need revision. In so doing the high quality of the
geodetic reference frames required for their use in actual practice will
continue to be guaranteed.
Content
Foreword
Summary
1. Introduction
2. The historical backgrounds
3. The status of the reference frames as at 1-1-2005
4. Future maintenance
5. References
6. Appendices
