Historie, technieken en maatschappelijke achtergronden der
karteringswerkzaamheden in Suriname sinds 1667
J.B.Ch. Wekker
Nederlandse Commissie voor Geodesie 24,
Delft, 1983. 216 pagina's.
ISBN-13: 978 90 6132 228 3. ISBN-10: 90 6132 228 6. € 18,00
Samenvatting
a. Geschiedenis
De karteringsgeschiedenis van Suriname is onlosmakelijk verbonden met de
koloniale politiek en de ontwikkeling van de Nederlandse kartografie.
Vanuit die optiek is het zinvol de karteringsgeschiedenis te doen vooraf
gaan door een beknopt overzicht van de koloniale kartografie in Oost- en
West-Indië.
Tot het midden van de 19e eeuw bleef de Nederlandse belangstelling voor
Suriname beperkt tot de kustvlakte, maar de goudvondsten in de bovenloop
van de Marowijnerrivier in 1861 wekten ook de interesse voor het
binnenland op.
Rond deze eeuwwisseling trokken dan ook zeven wetenschappelijke expedities
langs de grote rivieren het binnenland in en verzamelden daar topografische,
geologische, etnografische alsmede botanische en zoölogische gegevens.
Desalniettemin bleven de uitgestrekte gebieden tussen de hoofdrivieren terra
incognita, tot 1947 toen ons land middels de luchtfotogrammetrie in kaart
werd gebracht.
De bedoeling van de voorliggende publicatie nu is, om een inzicht te geven
in de karteringswerkzaamheden, welke ten grondslag liggen aan de openlegging
van ons land en aan de verruiming van de geografische kennis daaromtrent,
alsmede hun betekenis in historisch en maatschappelijk perspectief. Naar
onze mening staat voor dit doel geen beter en welsprekender materiaal ten
dienste, dan de vele kaarten, welke de neerslag vormen van drie eeuwen
moeizaam karteerwerk.
Naast de in de noten vermelde bronnen, werd voor een groot deel geput uit
protocollen, rapporten en verslagen met betrekking tot de vervaardiging van
dit kaartmateriaal, welke in de archieven van het Domeinkantoor, het
Centraal Bureau Luchtkartering en In de Bibliotheek van het Surinaams Museum
te Paramaribo aanwezig zijn.
b. De infrastructurele voorzieningen in Suriname.
Sinds mensenheugenis vormen de rivieren in Suriname de toegangswegen tot het
binnenland. Ook kanalen, door slavenhanden gegraven, waren in gebruik;
terwijl behalve de zgn. communicatiedammen slechts zeer weinig landwegen in
oudere kaarten van ons land voorkomen.
Met de invoering van de klein-landbouw werd tevens een wegenstelsel
geïntroduceerd, terwijl de goudindustrie aanleiding gaf tot de aanleg van de
enige spoorweg, die Suriname ooit heeft gehad.
De ontwikkeling van deze infrastructuur is zeer goed te volgen op de kaarten
van Cateau van Rosevelt (1882), de topografische kaartserie (1920) en de
kaart van Bakhuis en de Quant (1930).
Een spectaculaire openlegging van het land door middel van ontsluitingswegen
begon in 1947 met het Welvaartsfonds. De zgn. Oost-West verbinding in de
kustvlakte en een oost-west lopende bosontsluitingsweg brachten beide een
verbinding tot stand tussen de Corantijnrivier (Westgrens) en de
Marowijnerivier (Oostgrens).
In het Grasshopper project (een geologisch mijnbouwkundig onderzoeksproject)
werden een zevental airstrips aangelegd, waardoor het verre binnenland
toegankelijker werd.
c. Oude lengte- en oppervlakte maten.
De vele oude maten, voorkomende in de Surinaamse kaarten worden hier voor
het voetlicht gebracht; waarbij o.a. aan de verschillende "voet"-maten
aandacht wordt besteed.
Vooral J.C. Heneman wijst in zijn kaart (1784) op de verschillende in
gebruik zijnde land- en zeematen. Uniek zijn de 2 Indiaanse maten, t.w. de
"Arie Ly" en de "Liekie Poe".
Inhoudsopgave
Voorwoord
Samenvatting i
Summary xvii
Sumario xxxi
Inleiding 1
1. Een selectie uit de karteringswerkzaamheden van Oost- en West Indië (m.u.v.
Suriname) 10
2. De periode van de W.I.C en de Geoctroyeerde Sociëteit van Suriname 1671 -
1795 35
3. Karteringen in de 19e eeuw 56
4. Thematische en Technische karteringen 82
5. Karteringen in het begin van deze eeuw (1899 - 1911) 98
6. De periode van de opnemingsbrigade (1911- 1930) 111
7. De periode van de luchtkartering 127
Bijlagen
Kaartbijlagen
Verklaringen van enkele begrippen
Personen register
Zakenregister
Lijst van aangehaalde kaarten en atlassen
Lijst van aangehaalde kaarten van Suriname
Errata